Felsefenin başladığı yer, “Biliyor muyuz?” değil, “Var mı?” sorusudur.
Çünkü hiçbir şeyin bilgisine ulaşmadan önce, o şeyin gerçekten var olup olmadığını anlamak gerekir.
Örneğin:
– Gördüğümüz taş gerçekten var mıdır?
– Ya da biz onu sadece zihnimizde mi var sayıyoruz?
– Tanrı, zaman, ruh, bilinç gibi varlıklar da taş kadar “var” mıdır?
İşte bu sorular felsefenin en temel alanlarından biri olan varlık felsefesinin (ontolojinin) alanına girer.
Varlık felsefesi, var olanın ne olduğunu, nasıl olduğunu ve hangi yollarla anlaşılabileceğini sorgulayan felsefe dalıdır.
???? “Varlığın ne olduğu, nasıl var olduğu ve bir ya da çok olup olmadığı gibi sorulara yanıt arar.”
Yunanca “ontos” (varlık) + “logos” (söz, akıl, açıklama)
→ Ontoloji = “Varlığın doğası üzerine düşünme”
Terim olarak 17. yüzyılda kullanılmaya başlansa da, içerik olarak varlık üzerine düşünme, felsefenin başlangıcından itibaren mevcuttur.
Felsefede ilk büyük tartışma şudur:
“Varlık bir midir, çok mudur?”
Bu soru, sadece sayı sorusu değil, varlığın niteliği hakkındadır.
Miletli doğa filozoflarından Parmenides’e, Platon’dan Demokritos’a kadar tüm antik filozoflar bu soruya cevap aramıştır.
Varlık felsefesi, zamanla şu sorulara evrilmiştir:
Varlığın temeli nedir? (su, hava, atom, idea, Tanrı?)
Varlık değişir mi, kalıcı mı?
Görünenle gerçek olan aynı mıdır?
Düşüncede var olanla dış dünyada var olan aynı şey midir?
|
Kavram |
Açıklama |
|
Varlık |
Düşünceyle ya da deneyle kavranabilen her şey |
|
Yokluk |
Varlığın tamamen yadsınması değil; bir an için olmama hâli |
|
Oluş |
Varlığın sürekli değişen, dönüşen hâli |
|
Töz |
Bir şeyin özü, değişmeyen dayanağı |
|
Fenomen |
Görünen, algılanan şey |
|
Idea |
Platon’a göre gerçek olan; duyulardan bağımsız evrensel öz |
|
Neden Temeldir? |
|
Bilgi felsefesi, varlığın olup olmadığı varsayımına dayanır. |
|
Ahlak felsefesi, “insan”ı temel alır. İnsanın varlığı tartışmalıdır. |
|
Din felsefesi, Tanrı’nın varlığıyla ilgilenir. |
|
Sanat felsefesi, “güzel olan”ın varlığına dayanır. |
Yani varlık sorusu, diğer tüm felsefi soruların öncüsüdür.
“Gerçek nedir?”, “Varlığın özü nedir?” gibi öz tanım soruları
“X filozofa göre var olan şey nedir?” şeklinde görüş analizi
“Bir şey yalnızca düşüncede varsa bu varlık mıdır?” türü soyut yorum
Platon ↔ Demokritos gibi karşıt görüşlü filozofların eşleştirmesi
???? Unutma: TYT’de genellikle doğrudan bilgi değil, felsefi duruşu tanıma ve kavramı bağlama yerleştirme becerisi ölçülür.
|
Görüş |
Kısa Açıklama |
|
Gerçekte vardır (realizm) |
Varlık, zihinden bağımsızdır. |
|
Zihinde vardır (idealizm) |
Varlık, ancak bilinçte anlamlıdır. |
|
Madde temellidir (materyalizm) |
Gerçeklik maddedir. |
|
Düşünce temellidir (fenomenalizm) |
Gerçeklik, algılayanın bakışıyla vardır. |